De missie of bedoeling van kunst

Het Singer Museum in Laren heeft een grote tentoonstelling gewijd aan kunstvoorwerpen die gekocht zijn door banken, ziekenhuizen, universiteiten, gemeentes, Albert Hein of andere grote instellingen. Het is een prachtige tentoonstelling, sprekende voorwerpen, heel goede begeleiding van een audio-apparaat. Daar sprak een kunstjournalist (Belgische afkomst, vaak op TV in Kunstuur) naar aanleiding van de motivering van de afdeling aankoop van die kunstwerken. Mijn viel op dat men daar de kunst graag een bedoeling toeschrijft: werknemers moeten er wakker van worden, tot bezinning komen, dingen anders gaan zien, zichzelf beter gaan begrijpen, hun omgeving trouwens ook. Het L'art pour l'art was even afwezig. Ik zal het even proberen na te doen bij de vier die ik uitkoos.

Dit is van Lucebert, blij als COBRA dus, na de oorlog. Het is voor de mensa van de Universiteit Amsterdam. Op het bord kunnen studenten hun mening geven, voorstellen voor verbetering doen.
Het leek mij dat de mensen meer op elkaar dan op het eten waren gericht. Dat zou dus al in de richting van een ietwat ideale maaltijd kunnen wijzen.

In het centrum van de eerste zaal stond dit heel erg grote beeldhouwwerk: schietlessen. Links een soldateske figuur, eerder grapjas dan echt soldaat. De vrouw haalt wat timide een pijl uit een koker. Een kind probeert een pijl in een boog te frommelen. Allemaal eerder speels dan echte oorlog. Anti-militaristisch? Of een naïeve kijk op het echte geweld? Geen fel betoog tegen geweld in ieder geval.

Van Roy de Villevoy waren er twee werken. Één ervan was een soort regenboog met heel veel tinten licht tot zwart bruin: met schmink-verf gemaakt om te laten zien hoe verschillend mensen zijn. Roy de Villevoy werkte veel met papua's. Hij had eens wat Bin laden shirts meegebracht, en dat wordt hier ook door 3 papua's gedragen die geen flauw benul hadden wat voor een man dat is geweest.

Van Marlene Dumas ongetwijfeld. Wij dachten dat het een schilderij van Michael Jackson was, maar volgens bijbehorende brief was het een 'girlfriend' die ook een tijdje bij een Karel Appel had geleden en later bij iets engs. Er lag een brief bij uit 1981. Mooi verhaal, maar voor ons bleef het toch de magere, ietwat angstige Michael Jackson.

De wijfelingen van Westerman

Frank Westerman is een landbouwkundige, journalist en al bijna twee decennia schrijver van romans met veel belevenis-verhalen. Ik las zijn boek Ararat met als hoofdthema: afwijzing van het religieuze scheppingsverhaal (inclusief intelligent design) en een beklimming van de berg Ararat, in het zuidoosten van Turkije, tegen Armenië aan. Het eindigt met een katholieke ontwikkelingswerker, een Russische vrome monnik en Amerikanen die (weer) erg gelovig zijn. Maar veel uitweidingen over Armeense geschiedenis, Turkse ontwikkelingen, techniek van klimmen, geschiedenis van deze berg en haar beklimmers.

Zijn nieuwste boek kreeg op laatst op mijn 77e verjaardag, natuurlijk vanwege het feit dat die fossiele oermens al bijna gevonden was in de jaren 1950 toen missionaris Theodor Verhoeven SVD in de vakanties, vanuit het klein seminarie in West-Flores, in grotten fossielen van beesten vond: te kleine olifanten en te grote vleermuizen, maar wel allemaal zo'n 18.000 tot 80.000 jaar oud (in de getallen ben ik niet zo precies, ze zeggen me ook weinig: oer-oud dus). Verhoeven had een studie klassieke talen gedaan, gepromoveerd op de triniteits-beschouwingen van Tertullianus. Hij had ook in Pompeji huizen bekeken voor architectuur, had opgravingen gezien en was daar in Flores mee doorgegaan. Tot drie meter diep, maar die menselijke fossielen lagen 3 meter lager.
Westerman was eind 2016 schrijver 'in residence' in Leiden en studenten brachten materiaal aan: die pater Verhoeven had op 2 Kerstdag 1966 een stevig auto-ongeluk gehad, was toen aan de beterende hand in Nederland en via een contactadvertentie in 1974 verliefd geworden op een zuster en ze werden in België een paar. Er was zelfs nog iemand gevonden die Latijnse les van hem had gehad.
Tweede bijrol was voor Janet, dochter  van dominee Oostrom, die vanaf 1956 in Soemba als zendeling had gewerkt. In 1966 had hij een keer zes en een keer 15 veroordeelden van de 'communistenzuivering' tot aan de dood begeleid. (234-5). Dochter Janet was uiteindelijk met een katholiek op Flores getrouwd, was katholiek geworden, had zelfs nog de initiatie in de oude cultuur moeten ondergaan, maar kon dat afkopen met palmwijn, arak (236). Zo kon Westerman ook de opgravingsgrot bekijken. Hier hoorde hij ook van John Prior, die publiceerde over het grote aantal 'terechtstellingen' in de regio Maumere: tussen de 800-2000, waar de katholieke priesters ook niet meer deden dan biecht horen, bidden en uiteindelijk 'zand erover'. Voorstellen om de massagraven te openen en de mensen te identificeren en fatsoenlijker te begraven, werden terzijde geschoven.
Westerman ontmoette John Prior (die hier nog logeerde in September vorig jaar) in Ledalero, dat grootseminarie waar ik ook afgelopen october was. Van onze Indonesië-reis toen is ook een foto van de zondagmorgen toen Prior in de mis voorging.
Er passeren verder nog heel wat mensen in dit boeiende boek, dat ook nog een filosofische onderstroom heeft: de vraag wat het wezenlijke onderscheid zou kunnen zijn tussen mens en dier. Dat is ook echt Westerman, de zelfbenoemde atheïst die zoveel gelovigen tegen moet komen.

De 'Kruisleer' of Redbad in conflict met Willibrord

Naar aanleiding van de vorig jaar geflopte film Redbad (nu wel op het Ziggo-on-demand te zien), las ik een boek van Arian de Goede, Redbad Koning van Friesland.
Het boekje van 133 bladzijden is geschreven in 1937 door een nationalistisch-Freise rechtenstudent en nu door zijn zoon Julius de Goede opnieuw uitgegeven.
Er blijken geen rechtstreekse bronnen over/van Redbad te zijn: hij wordt alleen door anderen, met name vijandige Franken, ook wel Nurthumberland-Engelsen genoemd. Die laatsten, zoals Alcuin waren christelijk en zagen in de verdediger van Friese nationale en religieuze onafhankelijkheid vooral een tegenstander of vijand.
Bij de Wllibrord-conferentie van afgelopen oktober werd Willibrord tegenover Bonifatius geplaatst als de zachtere tegenover de harde-lijn bomen-omhakker Bonifatius.
Dat blijkt toch niet echt te kloppen.

In het boek komt een episode voor waarin Willibrord langs de kust van Friesland naar de Denen gaat, er koeltjes wordt behandeld door koning Ongend, terugkeert en op Helgoland |(=Heiligen land, vanwege de toewijding van het eiland aan de god Fosite. Er stonden tempeltjes op het eiland, er was een bron waar stilte moest heersen. Daarin doopte Willibrord drie jonge mensen (als slaaf gekocht in Denemarken?), die eerste bekeerlingen moesten worden. Vruchten van het eiland mochten niet gegeten worden, de runderen moesten vrij lopen. maar Willibrord liet een paar runderen slachten en die werden gegeten.
Koning Redbad strafte de heiligschennis met het doden van één persoon van het gezelschap. Daar werd het lot voor geworpen. Alles bijeen dus een blamage voor Willibrord, deze missionaire reis.
Eigenaardig in het boek vond ik de term 'kruisleer' (blz. 38,68, 89, 114) voor het christendom.
Wij bleken thuis nog het boek van Anton Weiler, Willibrords missie in de kast te hebben. Daar staan deze zaken allemaal veel uitvoerigerm en met minder Freis-nationalistische sentimenten, wat dan toch ook wel weer aardig is.

Joram van Klaverbeek: van afvallige tot bekeerling

Joram van Klaverbeek (geb. 1979) was deze week even stevig in het nieuws. Van 2010-2014 PVV-kamerlid, dan tot 2017 met een eigen fractie had hij nogal wat tegen Islam in het algemeen gezegd. Nu verklaarde hij afvallig te zijn van het christendom en moslim te zijn geworden. Dat zou gekomen tijdens het schrijven aan een anti-Islam boek. Bij nader lezen van materiaal over de Islam.
In het interview op de EO, 4 februari, gaf hij vooral helder wat hem ongerijmd leek in het christendom: dat God zelf problemen had met de zonde van Adam, de erfzonde, dus de zonde van alle mensen. Die zou alleen door het offer van zijn eigen zoon opgelost kunnen worden. Hoe kan een God van liefde de dood van zijn zoon eisen en daarmee tevreden zijn?
Van Klaverbeek is van huis uit Christelijk-Gereformeerd en daar zijn erfzonde, verdoemenis en unieke verlossing door de pijnlijke kruisdood van Jezus centrale begrippen. De islam kent ook het verhaal van Adam, maar verbindt er geen erfzonde aan: dat leek hem logischer. Hij had ook joods kunnen worden. Of orthodox (Russisch, Grieks, Syrisch) christen: daar speelt de erfzonde nauwelijks een rol. Het is vooral het westers christendom, na Augustinus en vooral na Luther en Calvijn, in de strik-protestante versie, waar die zo belangrijk is.

Ik heb het boek nog niet gezien, want de boekhandel heeft het nog niet in de winkel liggen. De cover die ik op internet vond is wel raar: er staat eerder waar hij nu van verlost is dan wat hij gevonden heeft en het is een wat met zichzelf ingenomen jonge man.
Ik heb zeven jaar les gegeven op een islamitische universiteit in Indonesië. Betaald door Nederlandse ontwikkelingssamenwerking om die academische staatsinstelling (op eigen verzoek!) te confronteren met westerse islam-wetenschap. Ik zei daar ook wel eens kritische zaken over het christendom en positieve opmerkingen over de islam. Ik bad ook wel mee in de moskee. Dat kon daar toen en het islamitische gebed is mooi: expressie van lichaam, een langzame meditatieve dans. Die ook niet eens zo lang duurt: 5-10 minuten. Studenten vroegen mij dan ook wel eens wanneer ik ook 'echt' moslim zou worden. Ik legde dan uit dat bekeerlingen niet te benijden zijn: zij moeten van velen dan ook het volledige pakket 100% aannemen. Beter een stevig kritische christen, dan een alles-slikkende moslims./
Overigens hoorde ik dat Van Klaveren ook niet alles van alle moslims slikt: een aantal zijn ook stevig fout van hem. Afijn hij kan binnen de islamitische wereld de protestante traditie van gelijk in eigen kleine kring rustig voortzetten.