Mozes

Vorige week organiseerden de Raad van Kerken in Nederland, met andere organisaties in de Janskerk van Utrecht een bijeenkomst met de ambitieuze vraag of en hoe religies aan vrede kunnen bijdragen. Marcel Poorthuis sprak er, naar Rashid Bal en hoofdspreker was Jens Petzold, Zwitser die ruim 30 jaar in de Syrische woestijn aan contacten tussen christenen en moslims werkte. Hij vertelde in het Duits, maar had moeite om zo'n gezelschap hier in Nederland echt te bereiken met zíjn problemen.
Het ging allemaal over kleine pogingen om die grote wens van vrede te bereiken, waar religies nogal eens in de weg staan.

Van afstand lijkt het meer een ruïne van een kasteel, dan een levend klooster. Misschien is het ook wel een vervallen toestand, want vanwege de Syrische toestanden moesten ze er ook uit we: de vier mannen en vijf vrouwen in dat gemengde experiemntele klooster.
Ik kocht er een klein boekje over Mozes, als brug tussen de drie religies van dat gebied: Joden, Christenen en Moslims.
Ik heb wel ooit gedacht dat er een soort grote oecumene kon ontstaan door elkaar geschriften te lezen, een Islamitisch-Christelijk Leerhuis. In het tijdschrift Begrip ben ik er in 1991 ook mee begonnen. Er kwamen ook boeken over Adam, Jezus, de profeten in het algemeen.
De Abrahamitische link is lange tijd belangrijk geweest. Nu Mozes als brug.

Het is een fijnzinnig boekje geworden met drie aparte verhalen, waar de historische Bijbelkritiek afgedaan blijkt te hebben en zelfs de literaire exegese niet nodig is. Het zijn herinneringen van die grote geschiedenis van lezen van de geschriften vanuit de giganten in de religieuze tradities.
Werkt dat? Esther van Eenennaam (hoe kom je aan zo'n naam?) heeft het uiteindelijk over een bru: Mozes als een brug: strek je brug, hoed je goed. Draag hem, die aan je toevertrouwt.. Het was mooi om het te lezen.

Domus nostra

Sinds een jaar of twee is er een nieuwe keten van zorghuizen: Domus magnus. In zo'n oud landhuis in Warnsveld, nu verdeeld in 12 appartementen was mijn broer Hans de laatste vijf maanden voor zijn overlijden. Een andere broer, classicus, maakte zich er druk over: domus is vrouwelijk, van de 4e declinatie dus moet het domus magna zijn. Iedereen, tot en met Thierry Baudet pronkt nu maar wat met latijnse woordjes en zinnetjes. Promovendum voor auto-verzekeringen en nog meer.
Gisteren zagen wij een design-firma, in het winkelcentrum van Kanaaleiland, zo'n multiculti plek in Utrecht. Leolux: een leeuw van licht of zoiets.

Onder de naam van het bedrijf staat hier een Latijnse beschrijving: Ons huis verbindt efficiency, visie en toewijding. De combinatie van woorden doet mij eerder denken aan modern reclame-jargon (dat heet tegenwoordig 'communicatie') dan aan klassiek Latijn. Maar OK: wel een bijzondere tekst, terwijl daarachter het Kruidvat, Action, Grote Bazar en Döner-restaurants zitten.

Het Palestina (en Israël) van Meindert Dijkstra

Meindert Dijkstra heeft jarenlang in de grond van Israël/Palestina gegraven als bijbels archeoloog, samen met collega Karel Vriezen als opvolgers van de hoogleraar Th. Vriezen in Utrecht. Met sympathie voor de bijbel én voor Palestijnen.
Zij leefden tussen Bonders, waar de vreugde over het nieuwe Israël vaak groot is en seculiere studenten met meer oog voor Palestijnen. Aan het einde van de carrière schreef Dijkstra een stevig boek (350 volle bladzijden) waarin hij een soort 'gezamenlijke' geschiedenis van Israëli's/Joden en Palestijnen wil weergeven. Niet dogmatisch: de landbelofte aan Israël is net als de bijbel zelf mensenwerk en politieke droom. Maar wat over de Palestijnse dromen en identiteit? Palestijnen/Filistijnen zijn er al net zo lang als Israëli/Hebreeën/Joden. In het oude Egypte kenden men hen al zo'n 1400 vóór Christus. Palestijnen leefden aan de kust, maar wat precies Kanaänieten zijn/waren? Ze duiden eerder op een geografisch (berg?)gebied.
Dijkstra loopt de geschiedenis door: Romeinen, dan de laat-Romeinen, christenen uit Constantinopel, dan komen de moslims, die zo'n 1300 jaar het gebied domineerden in diverse dynastieën en rijken. Palestina is uiteindelijk nog een aardig grote provincie van het Ottomaanse rijk, maar een deel wordt door de Engelsen aan Joden/Israël geschonken in 1918 zoals de Fransen een ander deel, Libanon, voor christenen bestemden.

Er staan heel veel boeiende kleine opmerkingen in het boek. De 14e eeuwse Ibn Battuta schrijft over de grote pest van 1348, toen deze Zwarte Dood ook Damascus trof. De emirs begonnen met de koran in de hand vanuit de moskee een processie, gevolgd door Joden met Torah-rollen en christenen met het evangelie. 'God verlichtte hun lijden, want het aantal doden per dag was niet groter dan 2000'. (238). Bij de verovering van Constantinopel in 1453 werd weinig geweld gebruikt. Want de stad, die eigenlijk een kolonie van Genua en Venetië was geworden, moest intact blijven om hoofdstad voor de Ottomanen te worden. De sultan moedigde christenen, joden en moslims uit het hele rijk uit om er te komen wonen, ieder in eigen wijken (249). In de 19e eeuw was het zionisme nog niet zo sterk religieus getint. De financier Edmond James de Rothschild zag duidelijk in dat het alleen een succes kon worden bij goede samenwerking tussen joodse migranten en de autochtone Palestijnse bevolking (299). Dijkstra schreef zelf in1973 een brochure over de jonge staat Israël (toen 25 jaar oud), en gebruikte nergens de term Palestijnen, maar nog 'gewoon' Arabieren. Vanwege die moeizame betiteling, etikettering, blijft het op bijna alle bladzijden een ingewikkeld en lastig boek!

Utrecht rouwt

eergisteren, 18 maart, was er op nog geen 300 meter van ons huis een verschrikkelijke gebeurtenis. Een man van Turkse afkomst schoot in een tram drie mensen dood, verwondde nog drie zwaar en enkele anderen lichter. Hij kwam de tram uit, nam een auto en wist te ontkomen, maar later werd hij aangehouden. Hij was door gezichtsherkenning al gauw geïdentificeerd als een crimineel, die de laatste acht jaar al zeker acht keer was aangehouden door de politie voor geweldsdelicten, diefstal, drugsdelicten en aanranding. Hij had tot drie weken ervoor nog vastgezeten. Er was meteen een verdenking van religieuze terrorisme, omdat hij ook wel brave periode had met baard en lange kleding. Er was ook verdenking van een eerwraak of liefdeszaak, omdat zijn vrouw twee jaar geleden was gescheiden. Maar de doden in de tram waren geen bekenden van hem, zo maar willekeurige mensen: een 19-jarige vrouw die in een broodjeszaak werkte, iemand van het kantoor van pro-rail die ook een geliefde voetbaltrainer was.

Vanmorgen gingen we kijken bij die plek. Er was een boom uitgekozen als centrum van de rouw op straat. De krans tegen de boom is van de voetbalclub van de man. Rechtsonder een krans met veel groen en mooie rozen van de moslimbewoners van Kanaaleiland, die het extra verdrietig vinden dat iemand die in de wijk bekend is (al woonde hij nu in Overvecht) dit heeft gedaan. De middelste foto heeft ook een tekst van moslims inna lillahi wa inna ilajhi raj'un: wij komen van God en tot hem keren wij terug, naast de vredesduif en de roodwitte vlag van Utrecht. Drie meiden van de ROC hebben de Domtoren en Nijntje, treurend als symbool van de stad getekend.
Een getuige had nog de kreet Allahu akbar gehoord. In de auto was een briefje met een verklaring opgedoken waarin de haat tegen de islam als oorzaak werd genoemd. Maar wat moet je met zoiets bij zo'n rare figuur met zoveel tegenstellingen. Alle aandacht dus alleen voor slachtoffers van zo iets wreeds en nutteloos.