Kerk en politiek als een mijnenveld of slagveld?

Er is zowel onder christenen als moslims eeuwenlang een debat geweest over predestinatie: is het lot van de mens helemaal door God voorbestemd?
Een leuk verhaal hiertegen is te vinden in de oude moslim-tradities over Adam. Die gaan er van uit dat de zielen van de profeten al bestonden vóór de schepping van de echte wereld. Daar zei de ziel van Mozes dus tegen die van Adam: 'Sukkel ben jij, dadelijk als je geboren wordt. Waarom ga je dan in het paradijs van die appel eten? Komen wij er niet meer in, door jouw schuld!' Dan antwoordt Adam: 'Wel, Mozes. Jij bent de schuld hiervan. Want in jouw Tora staat het nu al allemaal geschreven en daar is het dus voorbestemd. Kunnen wij niets meer aan doen.' (In mijn boek Adam Redivivus, blz. 121).
Twee geloofspunten zijn moeilijk in overeenstemming te brengen: eerst dat de mens verantwoordelijk is voor zijn daden. Hij kan door God voor foute keuze worden gestraft. Daar moet dus vrije keuze en vrije wil aan vast zitten. De andere overtuiging is dat God almachtig is en alles weet, van eeuwigheid af. De gelovige kan met beide standpunten leven, maar ze niet harmonisch met elkaar verzoenen. Paradox dus.
Maar kort na 1600 kwam er een strijd tussen Arminius (verdediger van de vrije wil van de mens) en Gomarus (helemaal geobsedeerd door Gods voorbeschikking). In 1610 en 1812 waren die twee uitgekibbeld, want dood. Maar de strijd ging door tussen aanhangers. Maar juist in de periode van het 12-jarig bestand kreeg het debat andere dimensies. Prins Maurits was van de oorlogspartij: als men van het leger wilde hij doorvechten en Nederland groter maken. Daar hoorde een harde lijn tegen katholieken en andere ketters bij.
In 1618 riep hij de synode van Dordrecht bijeen om over de geloofszaken te spreken. Het was tevens de gelegenheid voor Maurits om Oldenbarnevelt, voorstanders van vrede en van de Arminianen kwijt te raken.

In Dordrecht is de synode zes volle maanden gehouden. Er was nu een tentoonstelling over, die de versluierende titel had: Werk, bid en bewonder: een nieuwe kijk op kunst en calvinisme. Eerst dus nog over de synode, waar veel buitenlandse kerkelijke gasten bij waren. Uit Nederland zelf was de helft van de deelnemers wel eerder politiek ambtenaar, een minderheid theoloog en kerkelijk leider. De Arminianen zitten in de tafel in het midden. Zij zijn maar met 14 tegen de ruim 100 anderen en zitten in de verdachte hoek. Na ruime een maand zijn ze in Januari 1619 dan ook al weggestuurd, veroordeeld. Oldenbarnevelt beschuldigd van landverraad, zelf te dood gebracht. Prins Maurits wilde geen machtig bestuurder naast of zelfs boven hemzelf. In feite was die synode dus een soort staatsgreep van Maurits.
Tweede thema van de tentoonstelling was dat de Calvinisten helemaal niet zo tegen naakt, tegen kunst of rijkdom waren: dat zijn ze pas onder Abraham Kuyper (vanaf einde 19e eeuw) geworden. Er werd een aardige poging gedaan om ze tot renaissance-achtige levensgenieters te maken. Er hing zelfs een schilderij over Paris (van Troje) die de appel aan Venus geeft als teken van uitverkiezing als de mooiste der godinnen. Daarop heeft Venus hem geholpen om Helena aan Menelaos te ontfutselen en mee te nemen naar Troje. Daarom die oorlog dus...

Ook bij het onderste schilderij stond geschreven dat in het verhaal van Samson en Delila de dame natuurlijk wel met de borsten bloot mocht, want vanwege het verhaal..
Afijn naast het politieke verhaal, dus ook nog een poging om ons beeld van de Gereformeerden bij te setllen. Alleen na Kuyper, ja toen werd het sober en minimalistisch. Theo van Doesburg zou daar een voorbeeld van zijn. Dat vond ik nu toch een beetje indoctrinatie van een goedwillende museum-figuur!

Curieus was ook wel de video-presentatie waarin onder het motto: Liever Turks dan Paaps werd gesteld dat de moslim in Nederland eigenlijk ook best een beetje 'Calvinistisch' zijn, staan op openbare orde, netjes gekleed zijn en je ook zo voordoen. En dat allemaal voortkomend uit het debat over de menselijke wil van Arminius en Gomarus!