De Odyssee van Mohamed El Bachiri

Mohamed El Bachiri was een metroconducteur in Brussel. In Maart 2016 kwam zijn vrouw Loubna om bij een terreuraanslag. Hij schreef dagboeknotities, die werden uitgegeven als Een Jihad van Liefde, in samenwerking met David Van Reybrouck.
Daarop is nu op dezelfde manier een vervolg gekomen: Van Reybrouck heeft hem geïnterviewd, maar er zullen ook (bij wijze van voorbereiding?) dagboeknotities in staan. Mohamed heeft het niet gemakkelijk gehad: nazorg voor de omgeving van de directe slachtoffers was kennelijk weinig en nogal amateuristisch. 27-31 is een verhaal over een vrouw die een vereniging voor hulp van slachtoffers van 22 maart  heeft opgericht, getrouwd is, maar verliefd wordt op Mohamed, die er niet op gesteld is: zij is als een sirene, waar deze Odysseus (nog) niet naar wil luisteren.
Hij wordt voorgesteld aan een Brusselse imam, aan wie gevraagd wordt of hij Bachiri kent? De imam vindt dat niet belangrijk: 'Moet ik hem kennen? Is het niet eerder zo dat hij geacht wordt míj te kennen?' (80).
Een van de korte stukjes gaat over homoseksualiteit: 'Terwijl heel wat blanken bang zijn voor de islamisering van het Westen, zijn heel wat moslims bang voor de homoseksualisering van de islam.' (100: zo dus ook de imam van de Al-Fitrah moskee van Utrecht).

Hij komt in Parijs, voor de presentatie van de Franse versie van zijn eerste boek en wordt meteen op het Gard du Nord door de politie aangehouden en ondervraagd (64). Hij heeft veel ongemak. Zijn zoontje krijgt pillen tegen ADHD. Zijn oude islam helpt ook maar moeizaam. Een mooi portret.

Bourgondiërs

Ter voorbereiding op de Van Eijk tentoonstellingen in Gent, las ik Bart Van Loo, Bourgondiërs. Adembenemende 500 bladzijden schokkende en dramatisch verhalen over de hertogen van Bourgondië. De omgeving, familie en burgers krijgen ook ruime aandacht, maar vanaf Philips de Stoute zijn zij de hoofdpersonen. Absolute vorsten, die zoveel konden bepalen. Zij worden als de Aartsvaders van de Lage Landen beschreven. De Franse streken glijden langzaam weg. Oudewater, Alphen aan de Rijn, beetje Utrecht (dankzij David die in een burcht in Wijk bij Duurstede probeerde Utrecht te besturen) Gorcum zijn er ook, maar het gaat toch vooral over een tegenpool aan de boeken over Willem en anderen van Oranje, als 'stichters van Nederland': alle aandacht hier voor België.
Hoogtepunten zijn de veldslagen en de feestpartijen: beide worden af en toe bladzijden lang beschreven. Alsof je iemand met tinnen soldaatjes bezig ziet de veldslagen na te spelen: het echte bloedvergieten na de toernooien die ook niet zachtzinnig waren! En natuurlijk de schranspartijen, uitgebreide feesten.

Van Loo ziet deze hele geschiedenis als een soort toernooi tussen de steden (Brugge, Gent vooral, later ook Brussel, beetje Mechelen), maar de steden zijn toch altijd de klos: moeten betalen en er worden veel mensen uitgemoord. Vooral de bisdommen Luik en Keulen moeten het ontgelden.

Hoogtepunten zijn de feesten. Moeten we dus zo ook naar het grote werk van Jan (en Huub?) van Eijk kijken: naar Openbaring 19. Al die schitterende kleding, 'bourgondische overdadige pracht'. Daar het het ook de Bruiloft van het Lam, met heel veel volk er bij, fonteinen waar wijn uit komt, grote koren die de schitterende muziek van Josquin en tijdgenoten zingen. We gaan nog eens kijken in Gent!

Suhayb Salam: een imam in/uit een (on)vrij land

Afgelopen twee weken was er een politiek-religieus circus in Den Haag: een groep kamerleden ondervroeg 18 mensen over salafistische islam. Eigenlijk thematiek was een speurtocht naar financiering door buitenlandse  sponsors. Op zich is dat niet verboden, dus was het een lastig onderwerp.
Ster van de radikale moslims werd de Utrechtse leider van de al-Fitrah moskee, Suhayb Salam. Deze is de  oudste zoon van de Tilburgse imam Ahmed Salam (geb. 1950) die ooit in conflict kwam met Rita Verdonk omdat hij haar geen hand wilde geven. Er zijn meer zonen dus hebben we van deze clan nog meet te verwachten, in competitie met de twee andere moskeeën: de Al-Soenna Moskee van de Syriër Fawaz in Den Haag en de Amsterdamse Tawheed moskee van Shershaby. Het zijn predikanten, gewend om zonder tegenspraak hun leer te verkondigen. Zij begeleiden de gelovigen niet op een zoektocht naar de waarheid. Zij hebben de waarheid en verkondigen die. Het gaat tegenover de kuffaar (ongelovigen) in Nederland dan niet over de oude twisten tussen christenen en moslims: of Jezus een God dan wel een een 'gewone' mens-profeet was. Of dat er drie goden zijn (de christelijke triniteit) dan wel de "Éne Godheid". Voor Suhayb ging het nogal sterk over het recht om te mogen verkondigen dat homosexualiteit verderfelijk en zondig is.

Anderhalf uur werd Suhayb ondervraagd door een viertal kamerleden, die weinig achtergrondkennis toonden. Met trots vertelde Suhayb over enkele miljoenen die zomaar uit koeweit naar Utrecht werden overgemaakt. En over zijn recht om te preken wat hij wilde en zijn vrijheid om hier vrijelijk te spreken. Hij gebruikte dus de TV voor een gratis preek over wat hij allemaal wilde vertellen.
In de pers was hij afgeschilderd als sektarisch. In feite betekent dat vooral een afgrenzen van een buitenwereld via een groot aantal verboden. In de christelijke wereld zijn de Jehova-getuigen daar sterk in: daar mag je geen verjaardagen vieren (lastig in het sociale familieleven), mogen sinterklaas, kerstmis en pasen niet. Is het toevallig dat dit ook juist belangrijke punten waren bij Suhayb.
De krant schreef over het ontstaan van een parallelle samenleving. Daar was Nederland goed in: verzuiling! Dat mag dus niet meer.
Er kwam ook weer een nieuw woord in de discussie: geld uit onvrije landen zou niet meer gestuurd mogen worden naar moslims in Nederland. Maar dat blijkt een onbruikbare definitie, want wie bepaalt dat? Net als de term salafisme staat dit debat dus vol van woorden die geen scherpe omschrijving geven!

Ottomania

Netflix heeft ook niet-westerse filmen. Ik heb gezien dat er ook een aardig voorraadje Indonesische filmen is. Van de al roman van de vrome schrijver Hamka is er Tenggelamnnya kapal van der Wijck. Over Turkije is er een prachtige serie over 1453 hoe sultan Mehmet Fatih ('de Veroveraar') de stad Constantinopel 'de Rode Appel' verovert: hij laat de schepen over land slepen naar de Gouden Hoorn om zo van die kant de zwakkere stadsmuren aan te vallen. Galata lag aan die oostkant van de stad als een factorij van Genua. De Venetiërs stuurden een vloot om Constantinopel te helpen, maar kwamen te laat. De Paus deed helemaal niets (alleen geld verdienen aan Turkse hoge gevangenen ver af houden). Edirne/Adrianopolis was de laatste hoofdstuk vóór Istanbul.

De filmserie is Engels gesproken. Het Gülen-weekblad DeKanttekening sprak naar aanleiding hiervan al van een Ottomania: een groot bad aan, nationalisme wordt uitgegoten over de huidige keizers. Er zit heel weinig islam-triomfalisme in en zeker geen absolute intolerantie: het Ottomaanse rijk wil de Griekse christenen en handelaren wel als burgers behouden. Geen etnische of religieuze zuiveringen, maar wel heel veel aandacht voor de kracht en macht van de Ottomanen.
Dat komt ook terug in een bina eindeloze andere serie: Diliris Ertugrul.

Diliris of in het Engels Resurrection Ertugrul is in zijn 5e seizoen. Het schijnen 80 afleveringen te worden. De eerste vier zijn al weer van Netflix afgehaald. Ertugrul is de vader van Osman, die het Ottomaanse Rijk sticht na de verhuizing van de Turkse stammen uit Centraal-Azië te beginnen in 1050. De Turken vluchten voor de Mongolen. Die regeren zeer wreed in de serie vanuit Konya. Sommige Turkse stammen werken met de Mongolen samen, andere zijn tegen. Er zijn ook Griekse stadjes en in de film met zijn snel verdwijnende Engelse ondertitels is het ons niet altijd helemaal duidelijk wie er nu weer in beeld tussen tussen partijen in conflict.
Wel is duidelijk dat de nog jonge Osman nu al een aura van heiligheid en grootheid om zich heeft.  De nationalistische boodschap is dat de Turken ooit een groot wereldrijk waren, wel het grootste en dat zij die positie weer moeten zien te veroveren.
Ook hier meer nationalisme dan godsdienstijver. Ertugrul preekt wel keihard het verbod op rente maken tegen zijn oudste zoon, die in het verdomboekje komt, omdat rente in de godsdienst verboden is. Maar verder preekt hij ook godsdienstige verdraagzaamheid tegenover christenen. De Turken die van nationalistische glorie houden, kunnen hier hun hart aan ophalen!
Om het in de west-europese geschiedenis te plaatsen: de belngrijkste Turkse stam van de Seldjoeken wonnen in 1071  een veldslag tegen de Byzantijnen in zuidoost Turkije. Zeven jaar later waren zij al op zo'n 50 km van Constantinopel in Aziatisch Turkije, vlak bij Nicea. Deze dreiging op de Rode Appel, Constantinopel was de aanleiding voor de paus om in 1096 op te roepen tot de Eerste Kruistocht.

Salafistische aanjagers

De islamikenners in Nederland kunnen een nieuwe term in hun boeken en artikelen, en vooral hun rapporten gaan gebruiken: salafistische aanjagers. Deze week is er een enquete in het parlement over de buitenlandse financiering van moskeeën en andere islamitische activiteiten. Die zijn per se niet verboden. Omgekeerd gebeurt het al eeuwen: missionaire christelijke organisaties (zending geheten aan protestante kant), zenden missionarissen uit. Toen tussen 1965-1970 ontwikkelingssamenwerking een onderdeel werd van buitenlands beleid van Nederland, werden ook allereerst de contacten van christelijke kerken gebruikt om netwerken op te zetten. Ik zelf werkte op een Islamitische Universiteit in Indonesië van 1981-1988, betaald door Nederlandse ontwikkelingsgelden. Maar dat was een grote uitzondering. Samenwwerking met kerken was heel gewoon. Eens vroeg een ambassade-ambtenaar mij in Jakarta: 'Exporteren wij zand naar Saudi-Arabië? Doceren wij Islam in Indonesië?' Ik moest hem uitleggen waarom 'wij' dat doen:omdat de Indonesiërs, of in ieder geval hun moslim-minister van godsdienstzaken zijn theologen niet alleen naar Arabische landen wilde sturen, maar ook naar plekken waar veel Indonesische intellectuelen ook wilden studeren. Westerse landen dus.
Veel christelijke universiteiten, ziekenhuizen, ontwikkelingsprojecten, worden nog steeds vanuit Nederland ondersteund.
Maar ja, het salafisme kan gewelddadig zijn (dat was het vroegere kolonialisme heel vaak!) en nu is er dus controle nodig op moskeeën en wil de veiligheidsdienst daar controle op hebben. Vooral via het geld.

In Geleen gebeurde wat ook in nogal wat Indonesische moskeeën gebeurt: een jongeren-groep werd actief. Ze bleken strikter dan de ouderen, werkten die er uit en namen dus de moskee over. Daar klagen ze ook in Indonesië over, die infiltratie van salafistische moslims. Nu ook dus in Geleen. Een dame uit Geleen getuigde bij de parlementaire commissie en ook in de Volkskrant. Er was een jonge Nederlandse bekeerling, die met een Arabische vriend/contactpersoon kwam, die notabene nog veel geld schonk: ineens kon er van alles in de moskee, maar het werden wel toespraken van harde jongens.
Ja, zo is de Agneskerk in Amsterdam ook overgenomen door het Pius IX Broederschap, die wel geld een een beetje mensen hadden om die veel te grote kerk nog te onderhouden. Zo is ook de Utrechtse Willibrorduskerk door ouderwetse/traditionele katholieken overgenomen. En zo gaat het een enkele keer ook in de islamitische wereld: via salafistische aanjagers dus. Blijft staan dat het woord salafisme een heel brede betekenis heeft en niet zo erg precies is. Maar we hebben er voor enige tijd weer een nieuw min of meer duidelijk begrip bij!