TUK

Ik ben bezig om een boek uit 2002 te herschrijven. De korte hoofdstukken van de Koran was een bijproduct van het Islamitisch-Christelijk Leerhuis, dat ik in de jaren 1990 in het tijdschrift Begrip Moslims-Christenen begon. Er kwamen nog drie boeken, bescheiden van omvang: Adam Redivivus, De Jezusverzen van de Koran en een commentaar op soera 2: Een Kleine koran.

Bij de Korte Hoofdstukken (78-114) nam ik oudere vertalingen als basis, maar sommige soera's probeerde ik ook kort en met rijm te vertalen. Het Arabisch van de Koran is heel compact en vertalingen hebben soms wel het dubbele aantal lettergrepen! Er zit ook vrijwel overal eindrijm in die korte, oudste stukken van de Koran. - De Koran wordt voor vroom gebruik in de vastenmaand Ramadan verdeeld in 30 delen: één voor iedere dag. Die delen zijn dus allemaal ongeveer 1/30 van de koran. Het 30e deel wordt het meest van buiten geleerd omdat die hoofdstukken kort zijn (de langste hoofdstukken staan vanaf no 2, dan worden ze korter).

Ik begon nu dus met soera (= hoofdstuk) 78. Sinds ik die eerste versie in 2002 schreef, is er een fantastisch hulpmiddel bijgekomen: het Duitse project Corpus Coranicum, waar allerlei kennis ingestopt wordt: vergelijking van oude handschriften (komt heel weinig nieuws uit: er werd nauwkeurig overgeschreven!), vertalingen en ook TUK: Texte aus der Umwelt des Korans. Voor soera 78 wordt verwezen naar Psalm 104, de scheppingspsalm die hier vers 6-16 als parallel heeft. En vooral stukken uit preken van Efrem de Syrier, die kerkleider van rond 400, dus 200 jaar vóór Mohammed, die veel horror over de hel en lieflijke dingen over het paradijs zei.

78  Het Bericht

 In Gods naam, Erbarmer, Barmhartigheid

 1. Wat vragen zij elkaar?

2. Over het bericht: zwaar,

3. En zij gissen er maar naar.

4. Nee: het wordt openbaar.

5. Zeker: openbaar!

 

6.  Hebben Wij de aarde niet als een bed gemaakt?

7. En iedere berg een staak?

8. En jullie gemaakt als paar?

9. En voor jullie als rust de slaap?

10. En de nacht als dek gemaakt?

11. En de dag voor etenswaar?

12. En boven jullie bouwden Wij zeven hemelen, laag na laag.

13. Daarin de lamp, als vuur zichtbaar.

14 En Wij stuurden uit de wolken water: onstuitbaar.

15. Zodat Wij daarmee leven brengen, vruchtbaar.

16. En tuinen, ontelbaar.

 

17. De dag des oordeels staat vast,

18. De dag dat de trompet blaast.

Dan zullen zij worden opgebracht, allemaal.

19. De hemel gaat open, gat na gat

20. bergen smelten, worden vloeibaar.

 

21. De hel is een hinderlaag.

22. Dé plek van de zondaar;

23. Zij blijven er lang, onafzienbaar.

24. Ze krijgen er verkoeling noch drank.

25. Alleen hitte en stank

26. als bittere dank.

27. Zij hebben naar de afrekening niet getaald,

28. Logen over onze verzen, brutaal.

29. En alles hebben wij in het boek verhaald.

30. Proef maar! Voor jullie alleen  maar straf!

 

31. Maar: voor toegewijden is er toeverlaat

32. Tuin en wijngaard

33. Jonge borsten, van gelijke aard

34. En gevulde bokaal.

35. Zonder ijdel vals gepraat.

36. Loon van je Heer, gift de moeite waard.

 

37. De Heer van hemel en aarde en wat er tussen ligt;

De Barmhartige, hij kent geen tegenspraak.

38. De dag waarop de geest en de engelen in rijen staan

Niemand spreekt dan behalve wie het door de Barmhartige is toegestaan.

39. Dat is de dag der waarheid. Wie wil neme hun Heer als toeverlaat.

40. Zeker, Wij hebben jullie gewaarschuwd voor de nabije ramp,

De dag waarop de mens tegenkomt wat vóór hem is.

En de ongelovige zal zeggen: ‘Was ik maar tot stof gemaakt!’

Op zoek naar de (leer van de) echte Mohammed

 Reculer pour mieux sauter of wel: een stapje terug doen om beter naar voren te kunnen springen, is volgens Clifford Geertz ook de normale manier van religieuze vernieuwing. Salafisme of 'de leer van de ouderen' is daar een voorbeeld van. Weg met de vier rechtscholen uit de 9e eeuw, weg met de Griekse filosofie die in de Godsleer van moslims is binnengekomen (en zo via Thomas Aquinas ook in de katholieke leer), maar alleen de Koran en de echte uitspraken van Mohammed.

Twee onderzoekers van NTA (ik dacht: Najib Tuzani Advies, maar het blijkt te zijn Nuance Training en Advies) kregen opdracht van het Ministerie van Sociale Zaken een rapport te schrijven. Het verscheen deze week: Moskeeën in Verandering. 135 blz. op internet te lezen. Alles volledig anoniem: geen namen van personen of moskeeën. Net zoals in christelijke kerken (ook de Utrechtse Janskerk) is de liberale vernieuwing gestokt (en kaatt plaats voor de bevindelijkheid van Taizé of de Alfa-cursus), zo gaan jongeren in Nederlandse moskeeën ook op zoek naar iets stevigs, vertrouwd, met een radikaler klank. Ik verbaasde me over sommige aanbevelingen. Zo zou de Nederlandse staat weer een imamopleiding moeten gaan opstarten. Net zoals in Leiden en aan de VU vergeefs is geprobeerd om samen met wat moskeeën een opleiding te beginnen. Dat is allemaal opgehouden. De enige die nog draait is de IUR, Islamitische Universiteit in Rotterdam, maar die wordt niet genoemd. Mag dat niet van de ambtenaren?

De nadruk ligt hier op de moskee, waarin jongeren af en toe wat salafistische kopstukken uitnodigen om leven in de brouwerij te krijgen, soms tegen de zin en bedoeling van het moskeebestuur. Ik vraag me af hoe dat zal gaan: nu zijn de moskeeën al zes maanden dicht. Gaat dat nog wel weer lopen volgend jaar? Het woord corona komt hier niet in voor!

Ik herlas afgelopen week de biografie van Mohammed door Kader Abdolah: fantastisch leesgenot. Er staan heel veel mooie zinnen in over de Koran, dat vooral. Blz. 193: 'Van de ene op de andere dag hadden de Arabieren een boodschapper gekregen met een Boek dat mooier en krachtiger was dan het Boek van de Joden. Want de mensen hadden geen enkele kennis van de Tora, maar de Koranteksten die in Balal met zijn heerlijke stem voordroeg, waren zo opwindend, zo geheimzinnig dat geen andere tekst de schoonheid ervan kon overtreffen.' 

Sommige vage mogelijkheden worden aangedikt in dit verhaal. Zo hoofdstuk 15 (van de 91: meestal 2-4 bladzijden!), over de eerste echtgenote van Mohammed: Ghadidje leest de bijbel voor. Mohammed kon niet lezen, zijn vrouw wel en had een 'bijbel', waaruit zij Mohammed voorlas: 'Hij las heel traag, bleef lang bij de woorden hangen. Hij las geen zinnen of woorden, maar letters. Hij was geen lezer, maar een redenaar.'

Maar 1/3 van het boek gaat over de Medinatijd. 198: 'De Mohammed van Medina was niet meer te vergelijken met de Mohammed van Mekka'. Als Snouck Hurgronje die schreef dat Mohammed zijn profetenmantel in Mekka achterliet en politiek leider werd. Dan zegt Aisjah, zijn jonge nieuwe bruid: 'Mijn man is dik geworden' (221). Dan komende intriges, de veldslagen, de vrouwen-affaires, die Abdolah bijna met tegenzin beschrijft. Maar hij stopt er tot het laatste veel Koran in. Want die blijft.

Van Karel de Grote tot Hoge Middeleeuwen: Paderborn

 Deze streek, Münster, Osnabrück, Paderborn, heeft nog wat herinneringen aan de tijd van Karel de Grote, toen het Frankische Rijk dominant werd en tevens de kerstening met consistent beleid werd doorgevoerd. In Paderborn begint dat al met een moderne zuil voor Liborius. Deze was rond 450 bisschop van Le Mans, maar zijn overblijfselen werden in 836 naar Paderborn gebracht en hij is daar sindsdien dé grote heilige gebleven. Bij binnenkomst zagen we een modern zuil opgericht ter herinnering aan het overbrengen van de kist met het lijk. Jaarlijks wordt dit in een grote schrijn de in stad rondgedragen. toen de bevolking daar wat laks in was, kwamen er grote rampen en werden de oorspronkelijke dragers uit hun graven opgewekt om de kist weer eens rond te dragen. Nu uitgebeeld en uitvoerig op de zuil beschreven.

Naar de binnenstad lopend kun je dan nog restanten zien van het paleis van Karel de Grote dat er in 799 stond toen Paus Leo III op bezoek kwam en beloofde het jaar daarop in Rome Karel tot keizer te kronen. In een mengeling van oude paleisruïnes en middeleeuwse kapellen en kerken kom je dan tot de Hoher Dom, in de 13e eeuw gebouwd als hoogtepunt van deze bouwdrift.

Wat doe je met al die kapellen, kerken, zo dicht opeen gebouwd? Juist, een museum maken: nu was er een tentoonstelling over de Dode Zee, maar zo te zien niet echt druk bezocht. Het lage muurtje op de foto in het midden schijnt nog uit de tijd rond 800 te zijn. Naast de Hoher Dom stond vroeger ook nog een bisschoppelijk paleis, nu in een modern jasje gestoken, alsof het een harnas is. Er was een tentoonstelling met religieuze werk van Rubens. Maar bij de toegang vroeger ze bezorgd of wij alle trapjes binnen wel goed zouden kunnen lopen. Toen ook nog bleek dat de afdeling eigen middeleeuwse beelden niet toegankelijk was (weer corona, of moeten wijken voor Rubens), zijn wij maar niet gegaan. Die extra toren bijna links is van de nog in gebruik zijnde Liboriuskerk, aan de andere kant van de Hoher Dom aan de markt: alles bijeen twee heel grote kerken, eenpaleis en nog drie oude kapellen, allemaal op een rijtje, prachtig geconserveerd.

Meest geprezen onderdeel van de Hoher Dom is het Paradijs: in Münster is dat een  afbeelding van de schepping, Adam en Eva. Hier staat Maria met kind centraal in het midden omgeven door Liborius en Kilianus (een heilige die het niet tot zo grote bekendheid heeft kunnen brengen. Het Paradijs diende ook wel als slaapplaats voor pelgrims (Compostella!). Wij namen de lunch in het restaurant vóór het paleis/museum , nu ingepakt in een stalen omhulsel.

In de kruisgang is een afbeelding te zien die zeer populair is in de stad : drie hazen, die samen drie oren lijken te hebben maar, er zijn er slechts drie in totaal. Van een aardige gids kregen wij daarover een nonsens-gedichtje:

3 Hasen und der Löffel 3, und doch hat jeder Hase 2.

Sommigen zien dit als een afbeelding van de drieëenheid: samen, maar toch weer zelfstandig. Ik moest zelf ook denken aan die drie vissen van de islamitische mystiek, drie lichamen rond één hoofd om God, de Godskennis en het daaruit ontstaande Kennisobject te laten zien, maar nog verenigd als de eerste drie van de zeven fasen van mystieke emanatie van de ene godheid (=natura naturans) tot de veelkleurige wereld. Hieronder een afbeelding van de versiering van een gewoon huis, dan de hazen van de kruisgang en dan uit Rinkes de mystieke vissen.

Osnabrück en Bad Iburg

Ons reisboek vertelde het met precisie: in 1945bleek 87% van de stad Osnabrück grondig verwoest te zijn door het oorlogsgeweld. Temidden van de straten nieuwbouw zijn er eigenlijk alleen maar wat grote kerken weer opgebouwd. Maar op grote (loop)afstand van elkaar. Wij hielden het dus maar op de herbouwde Marienkirche. Van buiten ziet hij er nog lekker oud en authentiek uit, binnenin blijkt het een mengsel van herbouw te zijn. Het deed me denken aan die archeoloog die Europa tegen Thailand plaatste: in Europa mag je een gebouw binnen helemaal ombouwen, als de buitenkant maar hetzelfde blijft. In Thailand wordt de buitenkant ieder jaar opnieuw opgeschilderd en als er geld is extra verfraaid, terwijl het verblijf van de godheid binnenin hetzelfde moet blijven.

Ook in andere grote steden, zoals in Paderborn, zagen we modern beeldhouwwerk op ,centrale punten in mooi brons uitgevoerd met een mengeling van oude en nieuwe vormen.

Zoals ook in Utrecht, was er in de middeleeuwen (en hier tot einde 17e eeuw, toen de lutheranen gingen overheersen) een Fürstbischof die in conflict was met de burgerij en daarom op zo'n 10-15 km van de stad een groot paleis inrichtte. Voor Osnabrück was dat het paleis van Bad Iburg: deels voor de bisschop, deels voor een grote Benedictijnerabdij. Het was een gigantisch  gebouw, nu deels rechtbank, deels museum. Pronkstuk hier is een ridderzaal, Rittersaal, waar de bisschoppen, geheel in de Duits-feodale traditie als heersers worden vergeleken met Hercules. Zeus siert dus het centrale schilderij in die ridderzaal terwijl er aan de rand allerlei werken van de stoere Hercules worden getoond.

Hercules is duidelijk met een leeuw aan het vechten. Daaronder staan wellicht toch de oud-romeinse profetessen, sibyllen, die ook de komst van de Christus hebben voorspeld. Naast de cyclus met vooral schilderingen van de Hercules-verhalen waren er vooral afbeeldingen van bisschoppen en hun adellijke familie. En dan een enkel bijbelverhaal, tenminste hieronder is volgens mij het verhaal van Daniel in de vuuroven te zien: de drie jonge mannen zijn een lofzang aan het zingen. Links twee oosterse vorsten met tulband op hun hoofd, terwijl de gevangenbewakers door de uitslaande brand uit de vuuroven vernietigd worden. Er waren geen rondleidingen vanwege corona, de geschreven toelichting was vooral een verdediging van het restauratiebeleid, waarbij aan de beschrijving van de afbeeldingen weinig aandacht werd gegeven.

Hoe de 'Utrechtse' Ludger buiten Utrecht beroemd werd: Billerbeck

Ludgerus werd ergens in de buurt van Utrecht geboren, rond 742, studeerde aan de bisschopsschool van Utrecht. Later ging hij hogerop: naar Alcuin in York en werd in 777 door de bisschop van Keulen tot priester gewijd en ging daarna werken in het gebied van het Teutoburgerwoud, totdat de opstand van Widukind tegen de Franken van Karel de Grote in 784 hem even terugdreef naar zuidelijker streken. Hij bleef daar werken en zou uiteindelijk ook de eerste bisschop van Münster worden. Hij stierf in het stadje Billerbeck, waar ze hem sindsdien bij een bron en in enkele kerken eren. Tyssen 1880-1900 hebben ze er zelfs een kolossale domkerk voor hem laten bouwen, omdat de oude Johanniskirche niet goed uitgebreid kon worden. Die staat namelijk in een prachtig intiem pleintje, steeds ouder te worden.

 

Hierboven dus de oude Johanniskirche, wel ver van na de tijd van de echte Ludger en nu tweede in rang omdat er een echte grote bedevaartsdom is gebouwd. Ik heb het boekje dat er bij hoort helemaal gelezen en alle symboliek die ik kan bedenken aan heiligen, engelen, beetje kerkgeschiedenis van de verovering van de Sachsen door de Franken van Karel de Grote, je kunt het allemaal hier vinden.

 

De torens schijnen meer dan 100 m. hoog te zijn. In deze tijd was men hier dol op het afbouwen van de grootste van Duitsland, de dom van Keulen. En zo kreeg Billerbeck dus ook zijn eigen hoge dom: een boekje verteld allemaal wat voor symbolieken van Oude en Nieuwe Testament, deugden, heiligen in de ramen en de beelden verwerkt is. Kardinaal August Clemens von Galen, de grote kracht achter de bouw schijnt hier het voorbeeld geworden te zijn voor de afbeelding van Ludger. Wel stom dat kraantje onder de torso, voor het heilig water van deze nieuwe bedevaartsplaats. Net alsof hij daar een plasser heeft hangen. Niet ver van de dom is er trouwens nog een aparte Ludger-bron, dus water genoeg om mee te nemen.

Oud en nieuw in Ahaus

Afgelopen week waren Paule en ik nog eens in Münsterland. Twee jaar geleden hadden we een Ferienhaus in het zuiden, nu noordelijk, in Ladbergen, tussen Münster en Osnabrück. Op de heenweg stopten we onder meer in Ahaus. Daar stond het kolossale jachtslot van de bisschoppen van Münster (alles wat die deden en hadden was een vergrotende trap van wat de bisschoppen van Utrecht bouwden en beheerden). Het jachtslot lag in een kolossale vijver. Alles werd in WOII kapot geschoten en daarna zorgvuldig weer opgebouwd. Nu in gebruik als technische hogeschool. Het bisschoppelijke kun je alleen nog herkennen aan de Paulus op de voorgevel!

Dit is nog maar een klein gedeelte van dat grote slot uit einde 17e eeuw. Maar even verderop, in het stadje staat nog de toren van de oude dom, terwijl het schip helemaal anders is: betonblokken, die aan de buitenkant een beetje op een wel erg rare blokkendoos lijken, maar binnen geeft het toch wel een mooie sfeer.

De 2e Wereldoorlog is nu 75 jaar geleden. Ons viel overal wel op dat er veel is verwoest, soms aardig opgebouwd, maar helemaal tussen goedbedoelde nieuwbouw, hier is een prachtige maar wel drastisch combinatie van het oude en nieuwe gemaakt. Prachtig!

Wir schaffen das? Over broodvermenigvuldiging en dus nog meer ...

In de Domkerk werd vanmorgen een van de twee verhalen van de wonderbare broodvermenigvuldiging voorgelezen. Jezus preekt, trekt veel mensen naar zich in een lege, woestijnachtige ruimte. De leerlingen zijn bezorgd: hoe moet doet met het eten? Stuur ze maar naar de dorpen in de buurt om zelf wat te zoeken. Jezus vraagt: wat hebben we? Vijf broden en twee vissen, voor 4000? Jezus zegt: Wir schaffen das! Het moet kunnen, daar doen we het mee. Het resultaat: er was nog genoeg over.

De dominee in de Domkerk begon zelf ook als de leerlingen, de twijfel dus. Hoe kan dat? Moet je zo in onze tijd een wonder gaan uitleggen, rechtvaardigen? Ja, daar staat in de lezing van Oude Testament tegenover dat er manna was in de woestijn, ook  zo'n gebeurtenis buiten de rationale orde.

De lezing uit Romeinen 8 biedt ook al niet een groot vertrouwen dat dit goed gaat komen: die eerste christenen dachten aan hun voorgangers: wegens u worden wij iedere dag gedood, beschouwd als schapen voor de slacht...

Maar in mijn gedachten zag ik Angela Merkel op die protserige preekstoel staan, Wir schaffen das..

Het verhaal komt ook in de Koran voor (zoals veel bijbelverhalen hun Koran-pendant hebben). daar gaat het over gebrek aan vertrouwen bij de leerlingen, die hier op hun nummer worden gezet. Soera 5:111-115 heeft nogal wat tegenstrijdige verklaringen opgeroepen. In mijn boekje over de Jezusverzen in de Koran blz. 82-3). Het gaat dan niet over geloof als waarheid of onwaarheid, mogelijkheid van Gods inbreuk in de 'natuurlijke orde'. Maar in vertrouwen dat het allemaal nog wel goed mag komen. De leerlingen krijgen ongenadig op hun kop als Jezus tegen hen zegt: Wir schaffen das, het komt met ons klein groepje wel goed, ook nu Johannes de Doper juist onthoofd is, maken wij het toch wel goed. Ook nu Merkel in haar nadagen komt en in conflict is met Trump: zij heeft gelukkig dat kleine zinnetje niet echt teruggetrokken. Pistis of 'geloof' blijkt daar ook niet te betekenen 'voor waar houden [wat de Kerk ons te geloven voorhoudt'] maar vertrouwen, niet in zaken in personen.