De Radicale Verlossing van Beatrice de Graaf

 In een stevig boek van 383 blz. geeft Beatrice de Graaf een beeld van de soms eigenaardige zoektocht van 23 jonge mensen die recent voor terrorisme zijn veroordeeld: 18 in Nederland en 5 in Indonesië. In het debat over religie (vooral Islam dus)  en terrorisme wijst zij op blz. 14 alvast twee posities af. De ene zegt dat dat Islam een godsdienst van vrede en harmonie is, zodat echte moslims zeker geen geweld of terrorisme willen plegen. De andere visie verwijt juist dat 'terrorisme wordt veroorzaakt door heilige geschriften; religieuze terroristen willen Gods wil met geweld afdwingen.' Deze meer theologische oordelen vermijdt ze omdat ze niet via de weg van het dogma, maar van de concrete levensgeschiedenissen van de terroristen tot een algemeen inzicht wil komen.

In de hoofdstukken 4-6 wordt de levensweg van de door haar geïnterviewde terroristen in drie fasen beschreven: 'Dromen van de woestijn' (ongelukkig met het eigen bestaan, burgerlijk,  vaak kleine criminelen geen idealen, maar nu ineens naar iets geweldigs op weg) - 'overgave en strijd' en tenslotte in vrijwel alle gevallen frustratie en teleurstelling. Sommige (ex-)terroristen zaten nog in de gevangenis, anderen kwamen weer terug in de maatschappij. Voor de lezer is het best verwarrend, dat de levensgeschiedenis van de 23 personen niet ineens wordt verteld, maar soms deels al in de inleiding, dan nog eens versnipperd over de drie hoofdstukken. Op zich zijn het allemaal herkenbare figuren, omdat de meesten actief waren in Syrië na 2010 en vooral in de IS tussen 2015-9.Een enkele Indonesiër had nog ervaring in Afghanistan, einde jaren 1980.

Verlossing of bevrijding is eerder een term die je in Putten verwacht, waar De Graaf vandaan komt, dan in de islamitische wereld, maar over het algemeen heeft de Graaf zich uitdrukkelijk niet in typisch islamitisch-dogmatisch idioom willen mengen.De sjariea als algemeen geldende leidraad voor een messianistisch soort maatschappij komt wel af en toe voor.

Aanvankelijk had De Graaf ook nog onderzoek willen doen naar al-Syabab in Kenia en Boko Haram in Nigeria, maar vanwege de corona-epidemie isdat er dusniet van gekomen. Daarover gaan bladzijden 214-223. Abubakar Shekau, enkele weken geleden  waarschijnlijk door een rivaliserend bende gedood, wordt er gangster-theoloog genoemd. 

Het boek is nuchter geschreven, feitelijk, bijna zakelijk en geeft wel aan hoe moeilijk het is om hier algemene patronen in te vinden.